Tak pisał o Janach: Kochanowskim i Zamoyskim, red. Bronisław Biliński w artykule Uroczystości Kochanowskiego w Rzymie i Padwie w 163. numerze „Expressu Wieczornego” z 30 lipca 1980 r.

W 1980 r. w Rzymie i Padwie miały miejsce wydarzenia związane z Janem Kochanowskim (dokładnie świętowano jego 450 –lecie urodzin). Stacja Rzymska Polskiej Akademii Nauk była inicjatorem uroczystości Roku Kochanowskiego. Otwarto wówczas nowe audytorium stacji i połączono wydarzenie z odczytami o poecie z Czarnolasu. Przy okazji zorganizowano wystawę, na której pokazano pierwodruki poety. Jan Kochanowski podróżował po Włoszech, studiował w Padwie (w l. 1552-1558/9), ale niewiele był znany w tym kraju.

Bronisław Biliński w krótkiej korespondencji (artykule) wspomina, że główną uroczystością naukową była sesja zorganizowana przez Polską Akademię Nauk i Uniwersytet w Padwie.  Odbyła się ona w sali senatu padewskiego. Wzięli w niej udział włoscy uczeni i delegacja polska, której przewodniczył prof. Marian Wojciechowski. Sesja ta miała bowiem nie tylko uczcić rocznicę urodzin poety, ale „przypomnieć 400-lecie założenia Zamościa przez architekta weneckiego Bernardo Morando z inicjatywy Jana Zamoyskiego, również ucznia i rektora Uniwersytetu Padewskiego.” W ten sposób „złączono dwa wielkie duchy polskiej kultury renesansowej i dwa obszary nauk humanistycznych i ścisłych.” Organizatorem tego wydarzenia był dziekan Wydziału Humanistycznego prof. Giovanni Lorenzoni.

Sesję otworzył rektor uniwersytetu Luciano Merligiano, który wskazał na historyczne związki Padwy z Polską oraz na obecne układy bliźniacze Padwy z polskimi uczelniami w Warszawie, Krakowie i Toruniu. W trakcie sesji przemawiał także asesor miasta Francesco Brugnaro, a list od zamojskich rajców odczytał przewodniczący polskiej delegacji. Wygłoszono 10 referatów (za druk odpowiedzialny był uniwersytet padewski). „J. Pelc dał sylwetkę poety jako twórcy poezji narodowej, prof. M. Mayenowa omówiła specyfikę jego języka poetyckiego, P. Buchwald-Pelcowa zatrzymała się nad wydaniami poety z XVI w.” Autorowi tekstu, B. Bilińskiemu przypadło w udziale przedstawić „pochwałę Italii i Rzymu” w poezji Kochanowskiego. Włosi także zabierali głos: S. Gracioti poddał analizie formy i treści poezji  Jana z Czarnolasu, a L. Rosetti zaprezentowała nowe materiały z padewskiego archiwum.

O Zamościu opowiadali trzej prelegenci. Jerzy Kowalczyk na tle problematyki idealnego miasta renesansowego zinterpretował założenia ideowe, przestrzenne i architektoniczne Zamościa. Profesorowie padewscy L. Puppi Olivato i I. Puppi omówili epokę renesansu pod kątem problemów miasta idealnego i opowiedzieli o nowych poszukiwaniach archiwalnych dotyczących Moranda.

Spotkanie, jak zaznaczył Biliński, było udanym sympozjum. „Nie ograniczyło się tylko do dysput, lecz dało okazję do poznania miasta pod kierunkiem wybitnego historyka sztuki prof. G. Lorenzoniego. Zwiedzono miejsca związane z polskimi tradycjami w Uniwersytecie.” Delegacja polska ze wzruszeniem pochylała się nad księgą Nacji Polskiej i odczytywała dokumenty, w których figuruje imię poety. Odwiedziła kaplicę polską w bazylice, gdzie pod popiersiem Erazma Kretkowskiego znajduje się epigram pióra Kochanowskiego. Pokłoniła się popiersiom włoskich profesorów: Łazarzowi Bonamico (opiekował się Klemensem Janickim) i Franciszkiem Robortello (słuchał go przyszły mistrz z Czarnolasu). „Wszyscy podziwiali jego brodę, bo to on jest tym „magister barbatus”, którego wspomina Kochanowski”. Polscy uczeni spacerowali także po głównym placu Padwy (Prato della Valle), gdzie król Stanisław August Poniatowski rozkazał postawić posągi Stefana Batorego i Jana Sobieskiego.

„Sesja Kochanowskiego była okazją do przypomnienia tych szlachetnych związków, które od wieków poprzez burze i wichry historii łączą Polskę z kulturą Włoch, a Kochanowski i Zamoyski są na firmamencie tej przyjaźni gwiazdami pierwszej wielkości.”

Opracowano na podstawie Książnicy Zamojskiej.

Agnieszka Piela