Idea powstania związku „poczęta zdaje się jeszcze w 1906 r., przez ks. ks. prałata Marcelego Godlewskiego, Matulewicza i Gąsiorowskiego, jako „Stowarzyszenie Sług Katolickich” zalegalizowane pod tą nazwą w 1915 roku. 13 lutego 1921 r., ze względów społeczno-praktycznych przekształcone zostało na „Polski Związek Zawodowy Chrześcijańskiej Służby Domowej”. Prowadziło kursy dokształcające, biblioteki, czytelnie, pogadanki, odczyty, koncerty, biura pośrednictwa pracy, jadłodajnię, szkołę kucharek w Warszawie, letnisko w Rembertowie, porady adwokackie. Prezesem zarządu głównego była Maria Zaborowska. Stan liczebny w 1930 roku 10 000 członków w 19 oddziałach na terenie Kongresówki i jednym w Wilnie.

Zamość dołączył w 1935 roku

Na zasadzie postanowienia Wojewody Lubelskiego z dn. 10 X 1935 r. nr. PBS. 3/86, wciągnięto w dn. 10/X 1935 r. do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Wojewódzkiego Lubelskiego pod nr. 926 stowarzyszenie pod nazwą: „Polski Związek Zawodowy Chrześcijańskiej Służby Domowej w mieście Zamościu”[1], z siedzibą w Zamościu. Teren działalności: m. Zamość. Cel stowarzyszenia: Staranie o oświecanie swych członków w kierunku religijnomoralnym i praktyczno-naukowym oraz obrona ich interesów duchowych, materialnych i prawnych. Środki działania: Staranie o uzyskanie najkorzystniejszych warunków pracy służby domowej, prowadzenie kursów gospodarstwa domowego, wykładów i konferencyj, zakładanie czytelni, sklepów, jadłodajni i kooperatyw spożywczych, udzielanie członkom zapomóg, prowadzenie biur pośrednictwa pracy dla służby domowej itp. Założycielami związku byli: Aleksander Hawryluk, Katarzyna Marczak, Antonina Lenarczuk, Apolonja Momot, Stanisława Ćmielówna, Stefanja Tokarska, Aniela Burdówna, Kazimiera Sadowska, Regina Kłossowska, Stefanja Tanecka, Bronisława Kowalczuk, Agrypina Filipczak, Aniela Dubel, Marja Rogowska, Marja Potocka, Weronika Burda.

Ograniczenia pełnomocnictw zarządu: Nabywanie i sprzedaż majątku nieruchomego oraz zaciąganie pożyczek długoterminowych może, odbywać się tylko na mocy uchwały ogólnego zebrania. Czas trwania stowarzyszenia oznaczono jako nieograniczony.

Zebrano z zasobów bibliotek cyfrowych

Piotr Piela

[1] Monitor Polski, 30 października 1935 r., nr 250, s. 4.