Wiele kin działających przed wojną nie przetrwało okupacji niemieckiej. Były to głównie prywatne placówki funkcjonujące w miastach. Po wyzwoleniu pierwszym kinem uruchomionym na Zamojszczyźnie był zamojski „Stylowy” (lipiec 1944 r.). Następnie otwarto kino w Tomaszowie Lubelskim (20 lutego 1945 r.), kolejne w Krasnymstawie (1946 r.), a 22 lipca 1950 r. działalność rozpoczął biłgorajski „Związkowiec”. O początkach tych placówek można przeczytać w artykule „Jak powstawały pierwsze kina”, opublikowanym w „Sztandarze Ludu” nr 196 z 1969 r.

Zamojski „Stylowy”

W tak wczesnym uruchomieniu kina pomogli żołnierze radzieccy. Ówczesny komendant miasta, major Marakulin, wypożyczył projektor oraz trzy filmy: Aktorka, Dwaj żołnierze i Trzej muszkieterowie. Uporządkowaniem sali kinowej, pozbawionej drzwi i okien, zajęli się pracownicy kina, którzy w 1969 r. obchodzili 25-lecie swojej pracy. Należeli do nich zasłużony działacz społeczny i kulturalny, kierownik kina Wincenty Burzyński, a także kasjerka Regina Siedlecka oraz bileterki Kazimiera Szykuła i Aniela Grochowska.

Tomaszowska „Wolność”

Początkowo filmy wyświetlali żołnierze jednostki wojsk radzieckich. Grupa miłośników kina – Zygmunt Zajączkowski, Jan Homziak, Jan Wójtowicz i Edmund Cieplakiewicz – ochoczo przystąpiła do porządkowania obiektu, w którym przed wojną i podczas okupacji działało kino. 20 lutego 1945 r. otwarto jego podwoje. Kino pracowało na sprzęcie otrzymanym ze Związku Radzieckiego, a pierwszymi wyświetlanymi filmami były: amerykańska Królowa dżungli, polski Pan Twardowski i radziecka Tęcza. Kino kilkakrotnie modernizowano, dostosowując je do wyświetlania filmów szerokoekranowych. Najstarszym pracownikiem był główny operator Jan Wójtowicz, który w 1969 r. obchodził 33-lecie pracy w kinematografii.

Krasnostawskie kino

Od 1944 r. mieszkańcy Krasnegostawu korzystali z projekcji organizowanych przez żołnierzy radzieckich. Stałe kino uruchomiono tu w 1946 r. Początkowo posługiwano się aparaturą wąskotaśmową. Najstarszym pracownikiem kina był główny kinooperator Ryszard Nowak, który rozpoczął pracę w 1936 r. jako uczeń, a na stałe został zatrudniony w 1952 r.

Biłgorajski „Związkowiec”

Kino w Biłgoraju uruchomiono dopiero w 1950 r. Pomogły w tym władze lokalne i związki zawodowe. Kino kilkakrotnie przechodziło remonty i modernizacje. W 1969 r. dysponowało aparaturą projekcyjną szerokotaśmową, przystosowaną do wyświetlania filmów panoramicznych. Najstarszym pracownikiem był Bronisław Serafin, zatrudniony początkowo w kinach ruchomych od 1946 r. Kierowniczką kina była Bronisława Dechnik, aktywna działaczka społeczno-kulturalna.

Rozwój sieci kin na lubelskiej wsi nastąpił dopiero na początku lat 50. XX wieku. Wówczas powołano Wojewódzki Zarząd Kin, który realizował postanowienia dekretu Krajowej Rady Narodowej z 13 listopada 1945 r. dotyczącego rozwoju kinematografii w Polsce Ludowej.

Na podstawie artykułu „Jak powstawały pierwsze kina”, „Sztandar Ludu”, nr 196, 1969 r., s. 4.

Oprac.
Agnieszka Piela