Ilu ich było? Źródła podają, że wcielono około 3,5 miliona Polaków. Część (szacuje się, że ponad 500 tysięcy) już nigdy nie powróciła. Zostały rodziny, wdowy, dzieci. Byli wśród nich mieszkańcy naszego regionu. Być może o każdym z nich da się opowiedzieć nieco więcej niż te krótkie wzmianki zamieszczone na łamach „Monitora Polskiego”. Tymczasem poniżej niewielka część z poszukiwanych, o których upominały się rodziny w roku 1925. Kilku z nich już po odzyskanej niepodległości broniło kraju przed nawałą bolszewicką ich los w tamtym czasie pozostawał nieznany.

  1. b -armii rosyjskiej, Mioduna Jan, ur. dnia 27 IV 1890 r. we wsi i gminie Nielisz, pow. Zamość i tamże ostatnio zamieszkały, syn Klemensa i Agnieszki z Jaworskich, z zawodu wyrobnik, został powołany do wojska rosyjskiego i w czasie wojny w roku 1914 w bitwie pod Osowcem zaginął bez wieści. Żona wymienionego Katarzyna Mioduna, ur. w roku 1884, we wsi Udrycze, gm. Stary Zamość, pow. Zamość, zamieszkała we wsi Gruszka Duża, gm. Nielisz, pow. Zamość, prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałych nieletnich dzieci po w/w zaginionym.
  2. b -armii rosyjskiej, Danielak Dymitr, ur. dnia 8 X 1876 r. we wsi Wiszenki, gm. Stary Zamość, pow. Zamość i tamże ostatnio zamieszkały, syn Filipa i Marji z Szewczuków, z zawodu rolnik, został powołany do wojska rosyjskiego i w czasie wojny światowej zaginął bez wieści. Żona wymienionego Zofja Danielak, ur. w roku 1887, zamieszkała we wsi Wiszenki, gm. Stary Zamość, pow. Zamość, prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałych nieletnich dzieci po zaginionym.
  3. armii polskiej 50 p. strz. Kres., Wójcik Jan, ur. dnia 27 VII 1897 r. we wsi Częstoborowice, gm. Rybczewice, pow. Krasnystaw i tamże ostatnio zamieszkały, syn Wojciecha i Marjanny, z zawodu rolnik, został powołany przez P.K.U. Zamość i wcielony dnia 30 III 1920 r. do 50 p. p. S. K. gdzie podczas działań wojennych na froncie w okolicy Dubna zaginął bez wieści. Żona wymienionego Katarzyna Wójcik, zamieszkała w Lublinie, ul. Kościuszki nr. 7 m. 9 prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałego jednego dziecka po zaginionym.
  4. b -armii rosyjskiej, Srul Tabak, ur. dnia 22 VI 1897 r. we wsi i gminie Krasnobród i tamże ostatnio zamieszkały, syn Moszka i Bajli Ruchli z Zancerów, z zawodu handlarz, został pobrany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i w czasie wojny światowej zaginął bez wieści (rzekomo zabity w bitwie pod Komarowem). Żona wymienionego Ita Tabak, ur. w roku 1882, w osadzie i gminie Krasnobród, prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałych dzieci po zaginionym.
  5. b -armii rosyjskiej, Krent Kajetan, ur. dnia 28 lipca 1883 r. w Świdnikach, pow. Hrubieszów i tamże ostatnio zamieszkały, syn Macieja i Marjanny z Oberdów, z zawodu rolnik, został pobrany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i w czasie wojny światowej zaginął bez wieści. Kuratorka nad sierotami pozostałymi po zaginionym Anastazja Mikońska zamieszkała we wsi Suchowola pow. Zamojskiego prosi o zaopatrzenie dla pozostałych po zaginionym nieletnich dzieci.
  6. b -armii rosyjskiej, Topolski Wincenty, ur. dnia 29 III 1891 r. we wsi Barchaczów, gm. Łabunie, pow. Zamość i tamże ostatnio zamieszkały, syn Józefa i Tekli z Piskorzów, z zawodu robotnik rolny, został w roku 1914 powołany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Marjanna Topolska, ur. w roku 1894, we wsi Łabuńki, gm. Łabunie, pow. Zamość, i tamże zamieszkała prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz dla pozostałego po zaginionym jednego dziecka.
  7. b -armii rosyjskiej, Kuźma Andrzej, ur. dnia 19 listopada 1877 r. we wsi Lipsko, gm. Mokre, pow. Zamość i ostatnio zamieszkały w Białowoli tejże gminy, syn Aleksandra i Kseni z Mieczuków, z zawodu rolnik, został powołany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i w czasie wojny światowej zaginął bez wieści. Żona wymienionego Tekla Kuźma, ur. w roku 1885, w Białowoli, gm. Mokre, pow. Zamość i tamże ostatnio zamieszkała prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałych dzieci po zaginionym.
  8. b -armii rosyjskiej, Bryk Jan, ur. dnia 5 grudnia 1887 r. we wsi Sąsiadka, gm. Sułów, pow. Zamość, zamieszkały (przed wstąpieniem do wojska) we wsi Mokre-Lipie, gm. Sułów, syn Jana i Ewy z Kozłów, z zawodu rolnik, został pobrany do wojska w roku 1914 i w czasie wojny zaginął bez wieści. (zmarł w niewoli austriackiej w szpitalu w Spratzern, dn. 16 XII 1916 r. Żona wymienionego Ewa Bryk, ur. w roku 1862, zamieszkała we wsi Mokre-Lipie, gm. Sułów, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie po zaginionym.
  9. b -armii rosyjskiej, Grabowski Stanisław, ur. dnia 30 IV 1894 r. w Iłowcu gminy Skierbieszów, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Jana i Katarzyny, z zawodu rolnik, został w dniu 5 III 1915 r. powołany do służby wojskowej i w czasie wojny światowej zaginął bez wieści.  Żona wymienionego Stanisława z Rycaków Grabowska, ur. w roku 1895 w Iłowcu, gminy Skierbieszów, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkała prosi o zaopatrzenie po zaginionym.
  10. W. P. 3 p. p. Leg. Wilkołak Ludwik, ur. dnia 11 VII 1896 r. w Gardzienicach, gm. Rybczewice, pow. Krasnystaw i tamże ostatnio zamieszkały, syn niezamężnej Marjanny Wilkołak, z zawodu wyrobnik, został w roku 1919 wcielony do 3 p. p. leg. i w czasie walk na froncie bolszewickim w dniu 18 VII 1920 r. pełniąc służbę w 11 komp. Pod Bielczycami dostał się do niewoli bolszewickiej, skąd dotychczas nie powrócił. Żona wymienionego Rozalja Wilkołak, ur. w roku 1889 zamieszkała we wsi Gardzienice, gm. Rybczewice, pow. Krasnystaw prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz dla pozostałych nieletnich dzieci po zaginionym.
  11. Szeregowiec b. armii rosyjskiej, Flis Jan, ur. dnia 26 V 1893 r. w Szczebrzeszynie, pow. Zamość, syn Tomasza i Marjanny z Krzewskich, został powołany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i przydzielony do 107 bat. zap. i w czasie działań wojennych w m-cu marcu 1915 w czasie ataku pod wsią Węgry zaginął bez wieści. Ojciec wymienionego Tomasz Flis, zamieszkały w Szczebrzeszynie, prosi o zaopatrzenie dla siebie po zaginionym.
  12. b -armii rosyjskiej, Welcz Michał, ur. dnia 8 października 1875 r. we wsi Sitaniec, gm. Wysokie, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Jana i Katarzyny, z zawodu rolnik (robotnik rolny), który został powołany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych na froncie zaginął bez wieści. Żona wymienionego Zofja Welcz, ur. w roku 1896, zamieszkała w Sitańcu, gm. Wysokie, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie po zaginionym.
  13. b -armii rosyjskiej, Kozłowski Franciszek, ur. dnia 7 I 1893 r. we wsi Hutków, gm. Krasnobród, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Kazimierza i Katarzyny z Dziurów, z zawodu rolnik, został w roku 1914 pobrany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Teofila z Przytułów Kozłowska, ur. w roku 1892, zamieszkała w Nowej Wsi, gm. Krasnobród, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie po zaginionym.
  14. Powiatowa Komenda Uzupełnień w Zamościu wdraża postępowanie celem uznania za zaginionego szereg. byłej armji rosyjskiej, Złomańczuka Wojciecha, ur. dnia 3. 4. 1879 roku we wsi Nawóz. gminy Nielisz, powiatu Zamojskiego, syna Jakóba i Zofji z zawodu wyrobnik. zamieszkałego przed wcieleniem do Wojska we wsi Deszkowice, gminy Sułów powiatu Zamojskiego, który został w roku 1914 powołany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Marjanna Złomańczuk; zamieszkała w Deszkowicach gm. Sułów, powiat Zamość prosi o zaopatrzenie dla a siebie i pozostałych dzieci po zaginionym.
  15. Powiatowa Komenda Uzupełnień w Zamościu wdraża postępowanie celem uznania za zaginionego Szereg. b. armji ros. Zawiślaka Stanisława, ur. r. 1893, syna Michała i Franciszki z Gontarzów, zamieszkałego przed wstąpieniem do wojska w Majdanie Nepryskim, gmina Krasnobród, powiat Zamość z zawodu rolnik, który, został w roku 1914 powołany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Marjanna Zawiślak, ur. w r. 1893 w Majdanie Nepryskim i tamże ostatnio zamieszkała, prosi o zaopatrzenie dla siebie i jednego dziecka po zaginionym.
  16. Powiatowa Komenda Uzupełnień w Zamościu wdraża postępowanie celem uznania za zaginionego szereg. b. armii rosyjskiej Niedźwiedzia Jana, ur. dnia 5 stycznia 1888 r. w Majdanie-Wielkim, gminy Tarnawatka, powiat Tomaszów, syna Stanisława i Franciszki z Mulawów, z zawodu rolnik, który został w roku 1914 pobrany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Ewa Niedźwiedź z Orzogów ur. w r. 1894 w Rachodoszczach, gmina Suchowola. pow. Zamość i tamże ostatnio zamieszkała, prosi o zaopatrzenie dla siebie i pozostałego jednego dziecka po zaginionym.
  17. Powiatowa Komenda Uzupełnień w Zamościu wdraża postępowanie celem uznania za zaginionego szereg. b. armji rosyjskiej Kołtuna Kazimierza, ur. dnia 6 października 1885 r. w Zamościu (Podtopole) i tamże ostatnio zamieszkałego. syna Marcina i Marjanny z Malowanych, z zawodu wyrobnik. który został w roku 1914 powołany do armji rosyjskiej do 66 p. p. (Butyrski) i w czasie działań wojennych zaginął bez wieści. Żona wymienionego Marjanna z Serafinów Kołtun, ur. w r. 1880 w Wólce Infułackiej m. Zamość i tamże ostatnio zamieszkała prosi o zaopatrzenie dla siebie i pozostałych nieletnich dzieci po zaginionym.
  18. b -armii rosyjskiej, Kapłon Józef, ur. dnia 13 września 1893 r. we wsi i gminie Łabunie, powiatu Zamojskiego, i tamże ostatnio zamieszkały, z zawodu rolnik, syna Walentego i Józefy z Flaków, został powołany w roku 1914 do wojska rosyjskiego i przydzielony do 194 p. p. Trojecko-Siergiejewskiego i w czasie działań wojennych pod Warszawą zaginął bez wieści. Rodzice wymienionego Walenty i Józefa Kapłonowie,  proszą o zaopatrzenie dla siebie po zaginionym.
  19. b -armii rosyjskiej, Majewski Franciszek, ur. dnia 27 stycznia 1879 r. we wsi Mokre-Lipie, gmina Sułów, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Jakóba i Marjanny z Bożków, z zawodu rolnik, został w roku 1914 pobrany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych wzięty do niewoli niemieckiej gdzie zaginął bez wieści. Żona wymienionego Katarzyna Majewska z Krywków, ur. w roku 1886 we wsi i gminie Zwierzyniec, pow. Zamość, zamieszkała w Mokrem-Lipiu, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie dla siebie i jednego dziecka pozostałego po zaginionym.
  20. 13 p. a. p. W.P. Stadnik Franciszek, ur. dnia 14 września 1901 r. we wsi Borów, gm. Rudniki, pow. Krasnystaw i tamże ostatnio zamieszkały, został powołany do wojska rosyjskiego w roku 1920 i w czasie działań wojennych na froncie bolszewickim zaginął bez wieści. Rodzice wymienionego Antoni i Agnieszka Stadnikowie zamieszkali w Borowie, gm. Rudnik, pow. Krasnystaw, proszą o zaopatrzenie po zaginionym.
  21. b -armii rosyjskiej, Grabarczuk Franciszek, ur. dnia 15 lipca 1878 r. we wsi Wolica Uchańska, gmina Grabowiec, pow. Hrubieszów, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Tomasza i Agnieszki, z zawodu rolnik, został w roku 1914 pobrany do wojska rosyjskiego i w czasie działań wojennych został ciężko ranny w głowę skutkiem czego zmarł rzekomo  w szpitalu w Warszawie. Żona wymienionego Anna Grabaczuk (bez r), ur. w roku 13.5.1876 r. zamieszkała we wsi Nowa Litwina, gmina Skierbieszów, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz pozostałych dzieci po zaginionym.
  22. armii polskiej 4 p. p. leg. Suszek Jan, syn Michała i Zofji, ur. dnia 9 marca 1898 r. we wsi Tarzymiechy, gm. Izbica, pow. Krasnystaw, i tamże ostatnio zamieszkały, z zawodu rolnik, został w roku 1920 wcielony do wojska polskiego do 4 p. p. leg. i w czasie działań wojennych na froncie bolszewickim zaginął bez wieści. Żona wymienionego Franciszka Suszek, ur. w roku 1896 r. zamieszkała we wsi Tarzymiechy, gm. Izbica, pow. Krasnystaw prosi o zaopatrzenie dla siebie i pozostałego jednego dziecka po zaginionym.
  23. b -armii rosyjskiej, Łys Jan, ur. dnia 5 czerwca 1874 r. we wsi i gminie Mokre, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Antoniego i Anny z Machałków, z zawodu rolnik, został w roku 1914 powołany do wojska rosyjskiego i od tej pory do kraju nie powrócił (prawdopodobnie zaginął bez wieści). Żona wymienionego Łys Julja urodzona 20 marca 1887 r. zamieszkała we wsi Mokre, pow. Zamość prosi o zaopatrzenie dla siebie oraz jednego dziecka pozostałego po zaginionym.
  24. Szeregowiec W. P. Litwin Marcin, ur. dnia 31 grudnia 1899 r. w we wsi i gminie Tereszpol, pow. Zamość, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Antoniego i Katarzyny z Łazorczyków, z zawodu rolnik, został w roku 1919 powołany do służby w W. P. i w czasie działań wojennych w r. 1920 na froncie bolszewickim zaginął bez wieści. Żona wymienionego Ewa Litwin, urodz. W r. 1898 w Tereszpolu i tamże zamieszkała, prosi o zaopatrzenie siebie i pozostałego jednego dziecka po zaginionym.
  25. Szeregowiec W. P. 4 p. p. leg. Jasiński Jan, ur. dnia 13 stycznia 1898 r. w m. Krasnystaw, i tamże ostatnio zamieszkały, syn Wojciecha i Agaty, został w roku 1919 pobrany do W. P. i wcielony do 4 p. p. leg. gdzie w czasie działań wojennych w sierpniu 1920 r. w walkach z bolszewikami zaginął bez wieści. rodzice wymienionego Wojciech i Agata Jasińscy, zamieszkali w przedm. Zakręcie m. Krasnystawu, proszą o zaopatrzenie dla siebie.

Szacuje się, że w ciągu czterech lat wojny zginęło blisko 387 tys. polskich żołnierzy. Najwięcej poległych Polaków miało być w armii austro-węgierskiej (219 tys.), w niemieckiej (108  tys.), rosyjskiej (60 tys.). Kilkaset tysięcy żołnierzy zostało kalekami lub odniosło rany. Warto pamiętać również o tym, że dla walczących Polaków był to konflikt bratobójczy, ci z zaboru rosyjskiego walczyli przeciwko Polakom z zaborów niemieckiego i austriackiego. Cześć ich pamięci.

 

Zebrał z archiwalnych numerów „Monitora Polskiego” za rok 1925
Piotr Piela